Oleh Lim Vuanghao
Apabila mendengar perkataan akupunktur, ramai yang membayangkan jarum halus dicucuk pada kulit. Ada yang berasa ingin tahu, ada juga yang skeptikal. Namun dalam dunia perubatan moden, akupunktur semakin mendapat tempat bukan sebagai pengganti rawatan kanser, tetapi sebagai terapi sokongan yang membantu pesakit melalui fasa rawatan yang mencabar.
Penting untuk ditegaskan sejak awal: akupunktur tidak menggantikan kemoterapi, radioterapi atau pembedahan. Ia bukan penawar kanser. Sebaliknya, ia berfungsi sebagai terapi pelengkap yang diberikan bersama rawatan perubatan konvensional. Dalam onkologi hari ini, kejayaan rawatan bukan hanya diukur melalui pengecilan tumor, tetapi juga melalui sejauh mana pesakit dapat menjalani rawatan dengan lebih selesa dan berkualiti.
Kesakitan adalah beban yang tidak kelihatan
Kesakitan ialah antara simptom paling membebankan bagi pesakit kanser, khususnya pada peringkat lanjut. Namun walaupun pada peringkat awal, rawatan seperti pembedahan dan kemoterapi boleh menyebabkan ketidakselesaan berpanjangan daripada sakit saraf hingga kekejangan otot.
Ubat tahan sakit seperti morfin dan opioid lain memang berkesan. Namun ia juga membawa kesan sampingan seperti sembelit, loya, mengantuk dan dalam sesetengah kes, risiko kebergantungan. Bagi pesakit yang sudah pun lemah akibat rawatan, kesan sampingan ini boleh menjejaskan kualiti hidup secara ketara.
Di sinilah akupunktur mula mendapat perhatian. Para penyelidik dan pengamal perubatan mencari pendekatan yang selamat dan berkesan untuk membantu mengurangkan kesakitan tanpa menambah beban ubat-ubatan. Hasilnya, semakin banyak kajian saintifik menilai potensi akupunktur dalam penjagaan pesakit kanser.
Dalam beberapa analisis sistematik melibatkan ratusan pesakit kanser, mereka yang menerima akupunktur bersama rawatan standard dilaporkan mengalami pengurangan kesakitan yang lebih ketara berbanding kumpulan yang hanya menerima rawatan konvensional. Selain kesakitan, pesakit juga menunjukkan peningkatan fungsi sistem penghadaman, tahap tenaga dan keupayaan fizikal secara keseluruhan. Dalam kes pesakit pasca pembedahan abdomen, akupunktur didapati membantu mempercepatkan pemulihan pergerakan usus yang menjadi satu faktor penting bagi keselesaan dan pemulihan.
Sejak sedekad lalu, penyelidikan dalam bidang ini berkembang pesat bukan sahaja di Asia, malah di Amerika Syarikat, Eropah dan Australia. Banyak pusat kanser utama dunia kini memperkenalkan perkhidmatan onkologi integrative, satu pendekatan yang menggabungkan rawatan konvensional dengan terapi pelengkap berasaskan bukti.
Keputusan kajian menunjukkan manfaat dalam mengawal loya akibat kemoterapi, mengurangkan keletihan, memperbaiki kualiti tidur dan meningkatkan kesejahteraan emosi. Ini menunjukkan bahawa akupunktur tidak lagi dilihat sekadar amalan tradisional, tetapi dinilai melalui piawaian penyelidikan moden.
Sains moden mula menjelaskan mekanisme biologi di sebalik kesan akupunktur. Kajian menunjukkan rangsangan jarum halus pada titik tertentu badan boleh mencetuskan pelepasan endorphin, satu bahan kimia semula jadi tubuh yang bertindak sebagai penghilang sakit. Selain itu, akupunktur mempengaruhi penghantaran isyarat kesakitan dalam sistem saraf dan membantu mengawal neurotransmiter yang terlibat dalam persepsi sakit.
Terdapat juga bukti bahawa ia boleh mempengaruhi sistem imun, termasuk aktiviti sel pembunuh semula jadi (natural killer cells) dan limfosit T. Walaupun akupunktur tidak membunuh sel kanser atau menyembuhkan penyakit, ia membantu tubuh menguruskan kesakitan dan tekanan fisiologi dengan lebih baik. Dalam konteks rawatan kanser yang kompleks, kesan ini amat bermakna.
Lebih daripada sekadar kawalan sakit
Rawatan kanser sering menjejaskan sistem penghadaman. Loya, muntah, kembung dan sembelit adalah antara kesan sampingan yang biasa dialami, terutama ketika kemoterapi. Kajian klinikal terhadap pesakit kanser perut yang menerima elektroakupunktur menunjukkan peningkatan skor kualiti hidup dan pengurangan kesan sampingan rawatan.
Pesakit pasca pembedahan pula dilaporkan memerlukan dos opioid yang lebih rendah apabila akupunktur digabungkan dalam pelan rawatan. Pengurangan kebergantungan kepada ubat tahan sakit bukan sahaja mengurangkan kesan sampingan, malah membantu pesakit menjalani rawatan dengan lebih selesa dan bermaruah.
Secara umumnya, akupunktur selamat apabila dilakukan oleh pengamal terlatih dan bertauliah. Kesan sampingan biasanya ringan, seperti lebam kecil atau rasa tidak selesa sementara di tempat cucukan. Namun bagi pesakit kanser, perbincangan dengan pakar onkologi amat penting sebelum memulakan rawatan.
Pesakit yang mempunyai bilangan sel darah putih rendah atau risiko pendarahan perlu dinilai dengan teliti. Akupunktur harus sentiasa dilihat sebagai pelengkap, bukan pengganti rawatan perubatan. Komunikasi antara doktor dan pengamal akupunktur penting bagi memastikan keselamatan serta penyelarasan rawatan.
Menuju penjagaan yang lebih holistik
Rawatan kanser hari ini semakin beralih kepada pendekatan yang lebih menyeluruh. Doktor bukan sahaja memberi tumpuan kepada kawalan penyakit, tetapi juga kesejahteraan fizikal dan emosi pesakit. Keletihan kronik, keresahan dan gangguan tidur boleh memberi kesan besar kepada daya tahan pesakit. Akupunktur menjadi salah satu jambatan antara perubatan tradisional dan sains moden dengan menggabungkan teknologi perubatan canggih dengan terapi yang menyokong keseimbangan tubuh.
Akupunktur bukanlah keajaiban, dan bukan juga pengganti rawatan onkologi berasaskan bukti. Namun dalam perjalanan panjang melawan kanser, ia boleh menjadi sumber kelegaan dan ketenangan. Mungkin sudah tiba masanya kita melihat akupunktur bukan sekadar “jarum biasa”.
Di sebalik jarum halus itu, terdapat interaksi kompleks antara sistem saraf, sistem imun dan mekanisme semula jadi tubuh yang membantu mengawal kesakitan. Lembut sifatnya, tetapi signifikan kesannya, akupunktur kini menjadi sebahagian daripada wajah baharu penjagaan kanser yang lebih holistik dan berperikemanusiaan.
Profesor Madya ChM. Ts. Dr Lim Vuanghao ialah Profesor Madya di Jabatan Toksikologi, Pusat Kanser Tun Abdullah Ahmad Badawi, Universiti Sains Malaysia (USM)
About the Author
